null

Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV

Drukuj otwiera się w nowej karcie
Zdjęcie przedstawiające lekarkę z maseczka na usta i nos oraz strzykawką w ręce.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) rak szyjki macicy (RSM) jest drugą, po raku piersi, przyczyną zgonów na nowotwory złośliwe wśród kobiet. Rak szyjki macicy wykrywany jest każdego roku u ponad 500 tys. osób i pozostaje jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych w grupie kobiet w wieku 15-44 lat.

4 marca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV. Zakażenie HPV może prowadzić do wielu rodzajów nowotwórów, ale nie zawsze. Obecnie wyróżnia się ponad 100 typów HPV (wirus brodawczaka ludzkiego). Najczęściej występujące typy wirusa to: HPV-16, HPV-18, HPV-45, HPV-31, HPV-33, HPV-52, HPV-58 i są wysoce onkogenne. Odpowiadają za 75% przypadków płaskonabłonkowego raka szyjki macicy, 90% przypadków raka gruczołowego szyjki macicy i większość przypadków zmian w postaci śródbłonkowej neoplazji szyjki macicy. Typy HPV-6 i HPV-11 należą do nisko-onkogennych i są odpowiedzialne za ponad 90% przypadków brodawek płciowych i brodawek okolic odbytu oraz dużej części przerostów brodawczakowatych (łagodne, guzkowe zmiany nowotworowe skóry) w jamie ustnej. Z kolei typy HPV-16 i HPV-18 odpowiadają za 80% przypadków raka sromu i pochwy oraz ponad 90% przypadków raka odbytu. Światowa Organizacja Zdrowia uznała typy HPV-16 i HPV-18 za czynnik rakotwórczy dla człowieka.

Zakażenie HPV jest odpowiedzialne za:

  • raka szyjki macicy
  • raka odbytu
  • raka pochwy
  • rak sromu
  • brodawki narządów płciowych
  • brodawczakowatość dróg oddechowych

Rak szyjki macicy jest obecnie trzecim pod względem częstości zachorowań nowotworem u kobiet na świecie. Polska należy do krajów o średniej zachorowalności na ten nowotwór. W Polsce odnotowuje się ok. 3000 zachorowań na raka szyjki macicy rocznie. Szczyt zachorowalności na tego raka w Polsce przypada na 6. dekadę życia. Ostatnie lata wskazują na wzrost liczby zachorowań u kobiet młodszych (od 35. do 44. r.ż.). Uważa się, że ok. 70-80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn przed 50. rokiem życia zakazi się HPV – często nawet kilkukrotnie. Wyleczalność zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania raka szyjki macicy w chwili rozpoznania, typu budowy mikroskopowej, stopnia dojrzałości nowotworu, głębokości zajęcia tkanek macicy i obecności przerzutów do węzłów chłonnych. W ostatnich 40 latach w Polsce nastąpił systematyczny, powolny spadek zachorowalności i umieralności z powodu tego raka.

Czynniki ryzyka

Do czynników ryzyka zakażenia HPV należą:

  • liczba partnerów/partnerek seksualnych,
  • wczesny wiek inicjacji seksualnej,
  • seks analny,
  • współistnienie innych zakażeń przenoszonych drogą płciową,
  • palenie tytoniu,
  • antykoncepcja hormonalna,
  • osłabienie odporności (np. infekcja HIV czy leki zmniejszające odporność).

Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego jest najczęściej wynikiem kontaktów seksualnych, wbrew obiegowej opinii także analnych i oralnych. Do zakażenia wirusem HPV może dojść poprzez bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi lub na błonach śluzowych. Do rzadkości należą przypadki zakażenia przez użycie czyjegoś ręcznika, bielizny itp. Zakażenie taką drogą możliwe jest wówczas, gdy zmiany wywołane przez wirus zlokalizowane są na zewnętrznych narządach płciowych (wargi sromowe, prącie). Niewielkie ryzyko zakażenia wirusem HPV istnieje także podczas porodu (z matki na dziecko).

Objawy zakażenia

Zakażenie wirusem HPV może przebiegać w sposób bezobjawowy lub jawny klinicznie. Poszczególne typy HPV zajmują charakterystyczne dla siebie okolice ciała: skórę poza narządami płciowymi (czyli np. brodawki zlokalizowane na dłoniach lub podeszwach stóp) lub okolice narządów płciowych i odbytu, a także inne błony śluzowe, przykładowo: jamy ustnej czy gardła. W obrębie sromu, prącia i odbytu, mogą pojawić się kalafiorowate narośle, tzw. kłykciny kończyste.

Diagnostyka

Wykonanie testu DNA – zarówno u kobiet, jak i mężczyzn – jest wskazane w sytuacjach, gdy zaobserwujemy zmiany (np. brodawki lub tzw. kłykciny kończyste) na narządach płciowych lub w okolicy odbytu. Dobór i wykonanie badań powinno być poprzedzone wizytą u lekarza, który po otrzymaniu wyników będzie mógł wdrożyć odpowiednie leczenie. Testom powinny się poddać przede wszystkim kobiety, które otrzymały niejednoznaczny wynik badania cytologicznego. Pamiętajmy, że cytologia wskazuje patologiczne zmiany w komórkach i tkankach co nie jest jednoznaczne z wykryciem zakażenia HPV.

Profilaktyka i leczenie

Dostępnych jest kilka metod leczenia:

  • krioterapia – obejmuje zamrażanie nieprawidłowych komórek za pomocą ciekłego azotu,
  • laseroterapia - wykorzystuje światło lasera do wypalania nieprawidłowych komórek,
  • procedura elektrochirurgicznego wycięcia (LEEP) - nieprawidłowe komórki są usuwane podczas krótkiego zabiegu w celu usunięcia nieprawidłowych komórek.

Jeśli chodzi o profilaktykę, to skutecznym sposobem zapobiegania zakażeniom HPV są szczepienia ochronne. U kobiet wczesne zapobieganie zakażeniom HPV stanowi element profilaktyki pierwotnej raka szyjki macicy. Dostępna jest na rynku szczepionka zapobiegająca całkowicie długotrwałym infekcjom HPV typ 16/18 - związanymi z rozwojem 70% raków szyjki macicy, oraz typ 6/11 - wywołującymi brodawki narządów płciowych. Skuteczność szczepień nie jest 100%, szczepionki chronią one przed zakażeniem wybranymi typami wirusa dlatego też regularne badania cytologiczne pozostają nadal podstawą profilaktyki onkologicznej, nawet kobiet zaszczepionych we wczesnym okresie swojego życia przed HPV.

Program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego pn. „HPV 12”

Program szczepień finansowany ze środków m.st. Warszawy skierowany jest do dziewczynek i chłopców w wieku 12 lat (po ukończeniu 12 roku życia, a przed ukończeniem 13 roku życia). Schemat szczepienia składa się z dwóch dawek szczepionki podawanych w odstępie 6 miesięcy – w ramach programu finansowane są obie. Wiek dziecka dotyczy podania pierwszej dawki szczepionki – druga dawka może zostać podana po ukończeniu 13 roku życia. Do szczepień kwalifikowane są osoby będące mieszkańcami m.st. Warszawy. Przed wykonaniem szczepienia niezbędna jest konsultacja lekarska (wywiad i badanie lekarskie) w celu wykluczenia przeciwwskazań. Badania lekarskie nie jest wykonywane w ramach programu oraz nie jest finansowane z budżetu m.st Warszawy – wykonuje je m. in. lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (lekarz rodzinny).

W ramach programu w 2022 roku wykonano blisko 7,5 tys. szczepień przeciw HPV. Jest to liczba o ok. 1000 większa w stosunku do 2021, gdzie ta liczba wyniosła ok. 6500 szczepień.